Przywrócić dzieciństwo

Program był realizowany przy współpracy z Fundacją Oriflame Dzieciom i World Childhood Foundation.

TŁO PROBLEMU

• 80.015 dzieci pod opieką państwa w tym 21.021 dzieci w domach dziecka, 7.383 placówki interwencyjne, 1.590 rodzinne domy dziecka, 50.021 placówki wsparcia dziennego.
• Z roku na rok liczba dzieci w placówkach jest coraz większa.
• W ciągu 2002 roku do placówek opiekuńczo-wychowawczych trafiło o 23.662 dzieci w tym do domów dziecka 1.277
• 380 domów dziecka w całej Polsce
• Średnia ilość wychowanków w domu dziecka to 55, ale są domy dziecka gdzie jest ich nawet 100.

Przemoc wobec dzieci według danych z NIEBIESKIEJ LINII:

CELE

• Zbadanie doświadczeń i postaw dzieci wychowujących się w domach dziecka w zakresie różnych form wykorzystywania seksualnego.
• Ocena możliwości personelu domów dziecka w zakresie diagnozowania i interwencji w takich przypadkach.
• Przeszkolenie personelu domu dziecka w zakresie ograniczania agresji.
• Indywidualna pomoc dla wybranych dzieci.
• Stworzenie lokalnej siatki przeszkolonych psychologów w zakresie pomocy dzieciom po doświadczeniach przemocy i wykorzystywania seksualnego, z położeniem nacisku na pomoc wychowankom domów dziecka.

OCZEKIWANE GŁÓWNE REZULTATY

• Poznanie sytuacji wychowanków domów dziecka.
• Poznanie możliwości personelu w zakresie rozpoznania i pomocy dzieciom, które doświadczyły wykorzystywania seksualnego.
• Ograniczenie zjawiska przemocy rówieśniczej na terenie placówki.
• Skrócenie okresu oczekiwania na pomoc psychologa.
• Posiadanie przez psychologów pracujących głównie z dziećmi z domów dziecka wiedzy na temat postępowania z dzieckiem, które jest ofiarą krzywdzenia i molestowania seksualnego.
• Polepszenie ogólnopolskiego systemu pomocy dziecku krzywdzonemu.

METODY PRACY

Badania:

Problem wykorzystywania fizycznego i seksualnego dzieci z domów dziecka nigdy nie był systematycznie studiowany i diagnozowany. Dlatego pierwszym etapem naszego projektu były badania przeprowadzone w domach dziecka.
Główne cele badań to:

• Poznanie doświadczeń dzieci wychowujących się w domach dziecka w zakresie różnych form wykorzystywania seksualnego;
• Poznanie postaw wychowanków związanych z problemem wykorzystywania seksualnego dzieci;
• Ocena kompetencji personelu domów dziecka w zakresie diagnozowania symptomów wykorzystywania seksualnego i podejmowania interwencji w takich przypadkach.

Podstawową techniką badawczą była ankieta. Źródłem informacji o skali i charakterze zachowań o charakterze seksualnym, jakich doświadczyli wychowankowie były deklaracje samych dzieci. Ze względu na drażliwość tematu badania przeprowadzone były metodą anonimowej ankiety audytoryjnej.

Kolejną metodą badawczą była analiza dokumentów urzędowych – dokumentacji personalnej wychowanków oraz dokumentów charakteryzujących placówkę. Celem tej analizy była odpowiedź na pytanie, w przypadku ilu wychowanków danej placówki doświadczenia wykorzystywania seksualnego zostały ujawnione i zdiagnozowane, ew. były powodem umieszczenia dziecka w placówce, gdy sprawcą był członek rodziny, czy w ujawnionych przypadkach podjęta została interwencja prawna, jaki był jej przebieg i efekty. Analiza ta pozwoliła również zgromadzić dane o palcówce, które stanowią ważną grupę zmiennych niezależnych. Badania przeprowadziła Fundacja Dzieci Niczyje.

Poznaj wyniki badań…

Szkolenia metodą warsztatową dla pracowników domów dziecka:

• Trening Zastępowania Agresji (TZA)

Intensywny trening przeciwdziałania agresji i przemocy rówieśniczej. Celem treningu było zapoznanie się z metodą zmniejszania poziomu zachowań agresywnych przy pomocy trojakiego rodzaju oddziaływań treningowych, prowadzonych według modelu poznawczo-behawioralnego. TZA składa się z trzech komponentów: umiejętności prospołecznych, kontroli złości, wnioskowania moralnego i empatii.
Pierwszy z nich to: Trening Umiejętności Prospołecznych. Obejmuje on 50 umiejętności ważnych w życiu społecznym. Uczy zachowań, które można użyć zamiast agresji w odpowiedzi na prowokację, której można doświadczyć. Trening Kontroli Złości oparty jest na bezpośrednich doświadczeniach uczestników zajęć. Uczy postaw wobec gniewu, agresji i bardziej ogólnie wobec antyspołecznych zachowań. Agresywni ludzie są uczeni jak odpowiadać na prowokację mniej impulsywnie. W skrócie uczy, czego nie robić w sytuacjach stresogennych. Celem treningu Wnioskowania Moralnego jest nadawanie pozytywnego znaczenia emocjom i uczuciom, postawom i przekonaniom.

• Psychodrama i drama w zapobieganiu agresji i przemocy.

Zastosowanie technik parateatralnych w praktyce zapobiegania konfliktom interpersonalnym, agresji i przemocy wśród uczniów i wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych. Szkolenie dla wybranej grupy uczestników szkolenia TZA.

Przeszkoliliśmy blisko 200 pracowników domów dziecka.

Szkolenia metodą warsztatową dla psychologów:

• Diagnoza i interwencja dotycząca dzieci ofiar przemocy.

Diagnoza zaburzeń występujących u dzieci po doświadczeniach przemocy i wykorzystywania seksualnego.
Szkolenie realizowane było metodą grupowych warsztatów umiejętności psychologicznych z elementami wykładów i prezentacji materiałów video.

• Wprowadzenie do terapii dzieci ofiar przemocy.

Zajęcia prowadzone w ramach wprowadzenia do zagadnień z zakresu terapii dzieci będących ofiarami przemocy odbywały w formie wykładów, zajęć warsztatowych i godzin superwizyjnych. Celem zajęć było zapoznanie uczestników z metodami stosowanymi w terapii opartej na podejściu zogniskowanym na pracy z urazem. Szkolenie dla wybranej grupy uczestników szkolenia z Diagnozy.

Przeszkoliliśmy ponad 100 psychologów z domów dziecka, poradni psychologiczno-pedagogicznych i innych ośrodków udzielających pomocy wychowankom placówek opiekuńczo-wychowawczych.

Szkolenia dla wolontariuszy:

• Rozpoznanie i przeciwdziałanie zjawisku wykorzystywania seksualnego dzieci.

Program:

1. Charakterystyka zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci i innych form krzywdzenia
2. Typy przemocy
3. Podstawy diagnozy wykorzystywania seksualnego dzieci
4. Charakterystyka systemu pomocy dzieciom krzywdzonym
5. Procedury postępowania interwencyjnego na rzecz ofiar
6. Profilaktyka krzywdzenia dzieci

W szkoleniach wzięło udział ponad 90 wolontariuszy.

Turnusy terapeutyczno-wyjazdowe dla wychowanków domów dziecka ofiar różnego rodzaju przemocy.

Z turnusów skorzystało ponad 200 wychowanków domów dziecka. Były to dzieci agresywne, które stykały się w życiu z różnego rodzaju przemocą i same są często sprawcami przemocy.

Turnusy odbywały się w kilku miejscach Polski i trwały około 14 dni.

Rozwinięcie i upowszechnienie telefonu zaufania dla ofiar przemocy:

Do zadań osób dyżurujących przy telefonie „Niebieskiej Linii” należało w szczególności:

• udzielanie wsparcia psychologicznego dzieciom dzwoniącym, świadczenie poradnictwa psychologicznego i prawnego z zakresu przeciwdziałania przemocy;
• edukacja w zakresie zjawiska przemocy i alkoholizmu;
• motywowania do podejmowania działań mających na celu przerwanie przemocy;
• kierowania dzieci uwikłanych w przemoc do lokalnych placówek specjalizujących się w udzielaniu pomocy ofiarom przemocy;
• interwencji w odpowiednich instytucjach.

10.000 dzieci z domów dziecka otrzymało przygotowane specjalnie dla młodych odbiorców broszurki informacyjne dotyczące przemocy.

Każdy dom dziecka otrzymał dwa rodzaje poradników:

• „Przemoc w rodzinie – poradnik dla ofiar przemocy”, w którym zostały przedstawione definicje przemocy, informacje gdzie szukać pomocy, jak zapewnić bezpieczeństwo oraz porady prawne i praktyczne wskazówki
• „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie – poradnik dla konsultantów”, w którym zostały przedstawione nie tylko dane statystyczne dotyczące przemocy, ale również metody skutecznej interwencji, instytucje i służby społeczne, w których należy szukać pomocy, praktyczne wskazówki oraz wzory pism procesowych. Poradniki zostały wydane przez Instytut Psychologii Zdrowia PTP.